Blog

Biegunka – wskazówki co jeść i jak zapobiec odwodnieniu?

Biegunka to stan zaburzenia trawienia, który co jakiś czas znacząco wpływa na funkcjonowanie i samopoczucie człowieka. Biegunka to oddawanie stolca o płynnej konsystencji częściej niż 3 razy dziennie. Z jej powodu może wystąpić groźne odwodnienie oraz utrata elektrolitów. Na skutek odwodnienia, bólu brzucha, a czasem gorączki może dojść do wyczerpania organizmu. Porady jak wzmocnić się dietą w biegunce przydadzą się każdemu i z tego powodu, przygotowaliśmy kompendium wiedzy na temat biegunki i jej rodzajów. Stworzyliśmy najbardziej przydatne zalecenia dietetyczne, które można zastosować w przypadku wystąpienia biegunki. W poniższym artykule znajdziecie nie tylko wskazówki co jeść i czego unikać w biegunce, ale również jakie płyny przyjmować i w jakiej ilości. Czy przed biegunką można się uchronić? Na to pytanie również znaleźliśmy odpowiedź. Poznajcie także sposoby jak pogodzić dietę podczas biegunki z współistniejącą insulinopornością.

Czego dowiecie się z poniższego artykułu?

Jaka jest definicja biegunki ?

Biegunka, inaczej nazywana rozwolnieniem to zaburzenie w trawieniu jedzenia, objawiające się częstym oddawaniem kału, który może mieć zmienioną konsystencję i zwiększoną objętość. U dorosłych, biegunką nazywamy zazwyczaj oddawanie stolca o zmienionej konsystencji: płynnej lub papkowatej częściej niż 3 razy na dobę. Razem z biegunką mogą wystąpić dodatkowe objawy, takie jak: gorączka, mdłości, wymioty, ogólne osłabienie. Na szczęście, biegunka w większości przypadków ustępuje samoistnie. Należy jednak pamiętać, że powikłania biegunki mogą być poważne i prowadzić nawet do śmierci (głównie w przypadku dzieci).

Rodzaje biegunki

Ze względu na długość trwania biegunki możemy ją podzielić na:

  • ostrą – poniżej 7 dni
  • utrzymującą się – do 14 dni
  • przewlekłą – powyżej 4 tygodni

Przyczyny biegunki ostrej

  • zakażenie wirusowe
  • bakteryjne zakażenie układu pokarmowego (np. bakteria E. coli)
  • alergie pokarmowe i nietolerancje
  • biegunka poantybiotykowa
  • leki (np. stosowane w niedoczynności tarczycy, przeciwzapalne)
  • zatrucie pokarmowe, np. poprzez spożycie nieświeżego jedzenia
  • nieprawidłowa higiena (nie mycie rąk, spożycie brudnych warzyw lub owoców, wypicie wody o nieznanym pochodzeniu i wątpliwej czystości)
https://dietly.pl/blog/czy-koronawirus-rozprzestrzenia-sie-przez-jedzenie

Przyczyny biegunki przewlekłej

Przyczyn tego rodzaju biegunki wymagają dokładnej diagnostyki i zastosowania specjalistycznego leczenia.

  • występująca jako powikłanie celiakii (po spożyciu glutenu) oraz w alergiach i nietolerancjach pokarmowych
  • stany zapalne jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna oraz Wrzodziejące Zapalenie Jelita Grubego)
  • obecność w układzie pokarmowych tasiemca oraz zakażenie lambliami i czerwonką
  • zapalenie trzustki

Warto również wspomnieć o biegunce podróżnych, która skutecznie może wpłynąć na plan wycieczki, na kilka dni uniemożliwiając wyjście z pokoju hotelowego. Biegunka podróżnych dotyka najczęściej osoby udające się do krajów o niższym standardzie higienicznym. Wyobraźmy sobie przyjazd do ciepłego kraju, od razu chcielibyśmy spróbować dojrzałych w pełnym słońcu owoców czy warzyw, zapominając często o ich umyciu lub do ich umycia wykorzystaliśmy wodę z kranu, która również może zawierać wirusy powodujące biegunkę. Winowajcą biegunki podróżnych są najczęściej bakterie, np. Escherichia Coli. Problem biegunki podróżnych dotyka co roku około 30-70% turystów. W akapicie o profilaktyce biegunek, przygotowaliśmy najważniejsze wskazówki dotyczące tego, jak uchronić się przed biegunką.

Photo by HOTCHICKSING on Unsplash

Co jeść i pić w przypadku wystąpienia biegunki?

Produkty, które spożywamy podczas leczenia biegunki oraz płyny, które pijemy mają kluczowe znaczenie dla samopoczucia, przebiegu choroby i szybkości powrotu do zdrowia. Dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć co jeść podczas biegunki.

Photo by Steve Johnson on Unsplash

Ogólne zalecenia postępowania dietetycznego w biegunce przewlekłej

  • Płyny to podstawa. Jest to najważniejsze zalecenie w przypadku wystąpienia biegunki, ponieważ w jej trakcie tracimy bardzo dużo wody (z powodu płynnych stolców). Dlatego wypijajcie minimum 2 litry płynów dziennie – głównie wodę, słabą gorzką herbatę. Dzięki temu zmniejszycie ryzyko odwodnienia. 
  • Dodatkowo, po każdym wypróżnieniu wypijcie dodatkowe 250 ml wody, aby uzupełnić utracone płyny.
  • Należy wyeliminować produkty bogate w błonnik pokarmowy: grube kasze, makarony pełnoziarniste, płatki owsiane górskie, razowe i pełnoziarniste pieczywo, owoce i warzywa ze skórką i pestkami, nasiona roślin strączkowych, orzechy. 
  • Dodatkowo, aby nie obciążać przewodu pokarmowego, należy wyeliminować produkty dostarczające dużej ilości tłuszczu: tłuste wędliny, kabanosy, kiełbasy, tłuste mięso, śmietanę, majonez, masło w dużej ilości, smalec, słoninę, tłuste sosy
  • Kolejne produkty, które mogą zaostrzać biegunkę to ostre przyprawy, mleko, miód, cukier, produkty wędzone
  • Najlepszą obróbką kulinarną będzie gotowanie na parze, pieczenie w folii lub rękawie i gotowanie w wodzie
  • Należy zrezygnować ze smażenia, obsmażania i grillowania potraw.
  • Słodycze mogą zaostrzać objawy: ciastka, cukierki, batoniki, ciasta, pączki, które ze względu na dużą ilość cukru mogą zaostrzać objawy
  • Podstawą diety powinny być produkty, które zawierają mało błonnika: biały ryż, makarony pszenne, jasne pieczywo pszenne lub pszenno-żytnie, chrupkie, wafle ryżowe, sucharki, drobne kasze (manna, kuskus, krakowska), płatki owsiane błyskawiczne, kukurydziane
  • Przykładowe potrawy, które można spożywać to: kleiki ryżowe, domowe kisiele z dodatkiem mąki ziemniaczanej bez cukru, kasza manna z rozgniecionym bananem, sucharki delikatnie posmarowane masłem, ryż lub drobna kasza z dodatkiem gotowanych warzyw: marchewki, selera, pietruszki. Powyższe potrawy mają działanie zapierające.
https://dietly.pl/blog/jak-dbac-o-nawodnienie-organizmu/

Poniżej przedstawiamy tabelkę produktów zalecanych i niezalecanych w biegunce przewlekłej.

Biegunka przewlekła. Produkty zalecane i niezalecane – tabela.

  Produkty zalecane Produkty niezalecane
Mleko i przetwory mleczne Jeśli laktoza (cukier mleczny) jest dobrze tolerowana:
sery o obniżonej zawartości tłuszczu, półtłuste lub chude: twarogowy, homogenizowany, kefir, maślanka, zsiadłe mleko, jogurt
Tłuste przetwory mleczne: tłusty twaróg, śmietana 18%, 30%, mleko powyżej 2%, sery topione, śmietankowe, pleśniowe
Produkty zbożowe Pieczywo pszenne lub pszenno-żytnie, chrupkie, grzanki, pieczywo tostowe, makarony pszenne oraz drobne kasze: manna, kuskus, kukurydziana, jaglana, jęczmienna perłowa, bulgur, ryż biały, płatki owsiane błyskawiczne, ryżowe, jaglane, kukurydziane Pieczywo pełnoziarniste, razowe, grube kasze: gryczana, pęczak, pełnoziarniste makarony. ryż dziki, brązowy. płatki owsiane górskie, gryczane, dosładzane płatki śniadaniowe
Warzywa  Marchew, pomidory*, bakłażan, cukinia, seler, pietruszka, ziemniaki, sałata, dynia
*obrane i pozbawione pestek.
W małych ilościach, w końcowej fazie występowania dolegliwości: szpinak, ogórek kiszony, brokuły, kalafior, fasolka szparagowa, seler naciowy
Smażone ziemniaki w postaci frytek, talarków, łódek, placków ziemniaczanych.
Warzywa wzdymające: brukselka, kapusty, rośliny strączkowe (groch, fasola, soczewica, ciecierzyca)
Warzywa w occie i pikantnych marynatach:
pieczarki i grzyby, ogórki, papryka, rzodkiewka
Owoce Jabłka, brzoskwinie, arbuz, banany, morele, mango, melon (obrane ze skórki)
Owoce z drobnymi pestkami/jagodowe: truskawki, maliny, jagody, porzeczki, kiwi, borówki i poziomki (w postaci przetartej)
Owoce cytrusowe: mandarynki i pomarańcze (najlepiej spożyć sam miąższ)
Gruszki, śliwki, winogrona, czereśnie i grejpfruty  owoce suszone i kandyzowane
Jaja Gotowane na miękko lub na twardo, jajecznica bez tłuszczu, omlet Jajecznica smażona na boczku lub smalcu/dużej ilości masła, jajka gotowane posmarowane majonezem
Produkty mięsne Chude mięso: indyk, kurczak, królik, cielęcina, chuda wołowina, np. polędwica, wędliny drobiowe (z kurczaka lub indyka) Tłuste mięso: wieprzowina, np. karkówka, kaczka, tłuste części wołowiny, golonki, kiełbasy, salceson, kabanosy, podroby, konserwy, pasztety
Ryby Chude: mintaj, dorsz, sandacz
W małych ilościach, w końcowej fazie występowania dolegliwości: łosoś, pstrąg, halibut, tuńczyk  
Ryby wędzone, w zalewach octowych, w śmietanie, oleju, panierowane
Tłuszcze Olej roślinny: lniany, rzepakowy, oliwa z oliwek, śmietany o zmniejszonej ilości tłuszczu, 12%, masło, margaryny kubkowe (miękkie) Smalec, słonina, tłusta śmietana, margaryny twarde
Przyprawy Delikatne przyprawy i zioła, wszystkie oprócz wymienionych w produktach niezalecanych Chili, ostra papryka, pieprz, gotowe mieszanki przypraw, gotowe sosy majonezowe, ketchup, kostka rosołowa
Napoje Jako podstawa – niegazowana woda
kawa zbożowa, czarna gorzka herbata, domowe kompoty bez cukru, rozcieńczone wodą soki owocowe i warzywne
Wszystkie napoje gazowane: woda gazowana, słodkie napoje gazowane, napoje z dodatkiem cukru, mocna kawa, alkohol
https://dietly.pl/blog/nietolerancja-laktozy-objawy-diagnostyka-dieta/

Schemat postępowania w przypadku biegunki ostrej jest trochę inny. W przypadku wystąpienia tego rodzaju biegunki, najważniejsze jest, żeby nie doprowadzić do odwodnienia organizmu.

Schemat nawadniania przy ostrej biegunce – tabela

Zmiany w masie ciała Płyny
Spadek masy ciała <5% 50 ml płynu na każdy kilogram masy ciała w przeciągu 3-4 godzin.   
+ po każdym wypróżnieniu 5-10 ml/kg m.c. Przykład: Osoba ważąca 70 kg powinna wypić 3500 ml płynów + ok. 400-500 ml płynów po każdym wypróżnieniu. 
Spadek masy ciała o 5-10% 50-100 ml płynu na każdy kilogram masy ciała w przeciągu 3-4 godzin.  
+ po każdym wypróżnieniu 5-10 ml/kg m.c
W przypadku wystąpienia wymiotów 2-5 ml płynów/kg m.c. po każdym epizodzie wymiotów

Co to są doustne płyny nawadniające? Przepis na domowy izotonik

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić zastosowanie doustnych płynów nawadniających, tzw. ORS, zawierających elektrolity (głównie sód i potas), których znaczne ilości tracimy podczas biegunki. Nie należy stosować ich samodzielnie, tylko w porozumieniu z lekarzem. Taki płyn możemy również przygotować samodzielnie w domu. 

Photo by Mariah Hewines on Unsplash

Przepis na domowy izotonik.

  • 2 litry wody
  • ½ łyżeczki soli
  • sok z dwóch cytryn
  • 6 łyżek miodu

Wszystkie składniki dokładnie należy wymieszać i popijać drobnymi łykami.

Po zakończeniu intensywnego nawadniania, należy stopniowo wprowadzać pokarmy stałe, według tabelki Biegunka przewlekła. Produkty zalecane i niezalecane. Udowodniono, że wprowadzanie posiłków, ok. 4-5 razy na dobę, poprawia funkcjonowanie i regenerację jelit.

Po biegunce, organizm potrzebuje regeneracji i lepszego odżywienia. Zbilansowaną dietę pudełkową można zamówić na Dietly.pl

Domowe sposoby na biegunkę

Kisiel z siemienia lnianego 

Siemię lniane posiada szereg właściwości, w tym jest bardzo pomocne przy łagodzeniu dolegliwości ze strony układu pokarmowego, dzięki obecności substancji śluzowych i oleistych wyściela błonę śluzową przewodu pokarmowego. 

Jak przygotować kisiel z siemienia lnianego? Należy 2 łyżki siemienia zalać 2 szklankami wody i gotować, aż zacznie się tworzyć kisiel. Bardzo ważne jest, żeby kisiel odcedzić od ziarenek siemienia i wypić sam kisiel. W celu poprawy jego smaku można dodać łyżeczkę domowego soku, np. z jagód. 

https://dietly.pl/blog/nasiona-i-pestki-w-diecie

Czarne jagody na biegunkę

Jagody mają właściwości zapierające i właśnie dlatego świetnie się sprawdzą przy biegunce. Jagody należy poddusić w rondelku, a następnie przetrzeć przez sitko, aby pozbyć się drobnych pestek. Spożywać 2 razy dziennie.

Jakie probiotyki stosować w biegunce?

Podczas biegunki dochodzi do zaburzenia równowagi bakterii występujących w jelitach, tzw. dysbiozy jelitowej, która często też występuje po antybiotykoterapii. Nasza mikrobiota jelitowa (mikroflora bakteryjna) bierze udział m.in. w procesach odpornościowych organizmu, tworzeniu witamin (np. K i witamin z grupy B) oraz wpływa na wchłanianie elektrolitów 

Ważne jest, żeby zadbać o to, aby nasze jelita zasiedlały dobroczynne dla organizmu bakterie. Jak to zrobić? Z pomocą przychodzą probiotyki, czyli żywe kultury bakterii i drożdży tzw. “dobre bakterie”, które odbudowują florę bakteryjną jelit. Wybór odpowiedniego probiotyku do walki z biegunką i wspierania organizmu po jej wyleczeniu zależy od przyczyny jej wystąpienia i objawów. Najlepiej przebadane zostały szczepy kwasu mlekowego, np. Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium lactis, Lactobacillus reuteri, Bifidobacterium bifidum oraz drożdże: Saccharomyces boulardii. 

Zachęcamy do przeczytania naszego artykułu o mikroflorze jelitowej. Flora bakteryjna – jaki wpływ ma na nią dieta, pora roku i miejsce zamieszkania?

Rodzaj biegunki a probiotyki – tabela.

Rodzaj biegunki Zalecane szczepy probiotyczne
Biegunka z powodu rotawirusa Saccharomyces boulardi, Lactobacillus rhamnosus GG. Bifidobacterium lactis
Ostra biegunka zakaźna i biegunka podróżnych Saccharomyces boulardii
Biegunka poantybiotykowa Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus boulardi, Saccharomyces boulardi, Bifidobacterium Lactis, Lactobacillus sporogenes
Biegunka u dzieci Enterococcus faecium LAB SF68, Saccharomyces cerevisiae boulardii, Lactobacillus rhamnosus GG
Photo by Adam Nieścioruk on Unsplash

Jak stosować probiotyki w biegunce?

W zależności od długości występowania i przyczyny biegunki, probiotyki należy stosować już jako profilaktykę, aby uniknąć jej wystąpienia, w trakcie oraz po ustąpieniu objawów. Wtedy mamy pewność, że dany preparat da odpowiednie efekty w postaci wspierania leczenia biegunki i odbudowanie prawidłowej mikrobioty jelitowej.

Jaką dietę stosować w biegunce jeśli mamy insulinooporność ?

W przypadku insulinooporności zaleca się spożywanie produktów bogatych w błonnik pokarmowy: warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe: grube kasze, razowe makarony, pieczywo razowe. Niestety, nie każdy dobrze toleruje dużą ilość błonnika w diecie, co może powodować występowanie bólu brzucha, wzdęć, a także biegunki. Dodatkowo, leki najczęściej stosowane w insulinooporności, tj. preparaty z metforminą, u niektórych mogą powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego: biegunka, mdłości, wymioty, ból brzucha. Na szczęście, u większości osób te dolegliwości mijają. W okresie występowania biegunki, należy zadbać, aby nie obciążać jelit, ale również nie powodować nadmiernych wyrzutów insuliny. Dla osób zmagających się problemem biegunki w insulinooporności przygotowaliśmy przydatne zalecenia: 

  • Zamiast dojrzałych owoców należy wybierać te mniej dojrzałe i spożywać je bez skórki. Owoce zalecane to np. jabłka odmiany szara reneta, przetarte owoce jagodowe: maliny, truskawki, jagody, porzeczka, a w rzadziej zielone banany, mango, brzoskwinie i nektarynki
  • Warzywa należy obierać ze skórki i spożywać w postaci gotowanej w wodzie lub na parze. Dobrym pomysłem będzie przygotowanie sałatki jarzynowej z dodatkiem jogurtu naturalnego (zwykłego lub bez laktozy) i spożywanie jej w małej objętości i podzielonej na kilka porcji w ciągu dnia.
  • Ryż biały można spróbować zastąpić ryżem basmati, który ma trochę niższy indeks glikemiczny. 
  • Unikanie gotowców – sucharków, pieczywa chrupkiego czy biszkoptów. Lepszym pomysłem będzie ugotowanie owsianki z płatków błyskawicznych lub jaglanych z dodatkiem przetartych owoców leśnych lub truskawek i dodanie do środka łyżeczki masła orzechowego, aby obniżyć indeks glikemiczny całego posiłku.
  • Starajcie się wybierać produkty nieprzetworzone: kasze: bulgur, komosę ryżową, ryż, warzywa i owoce (które później ugotujesz), chudy lub półtłusty nabiał, chude mięso i ryby – to powinna być podstawa diety.
  • Do posiłków należy dodawać małą ilość tłuszczu, np. łyżeczkę oliwy/oleju lnianego lub rzepakowego (najlepiej na zimno, po ugotowaniu potrawy), a także białko: jajka, chude mięso, ryby, ser twarogowy, kefir lub jogurt. Wtedy indeks glikemiczny całego posiłku nie będzie wysoki.
  • Dobrym pomysłem jest włączenie do diety pieczywo mieszane i graham, które może być dobrze tolerować. 
  • Unikajcie bardzo tłustych produktów jak sery pleśniowe, topione, śmietany, tłuste mięso wieprzowe i wołowe, ponieważ te produkty mogą zaostrzać objawy ze względu na to, że tłuszcz opóźnia opróżnianie żołądka i posiłek wolno się trawi.
  • Należy obserwować reakcje organizmu na produkty i nie eliminować całych grup produktów “na zapas”, ponieważ może to doprowadzić do groźnych dla zdrowia niedoborów pokarmowych. 
  • W dietoterapii insulinooporności zaleca się często stosowanie mniejszej ilości posiłków 3-4, ale w przypadku wystąpienia biegunki, należy rozważyć włączenie dodatkowych posiłków, tak aby porcje potraw nie były za duże. 
  • Dbajcie o płyny, minimum 2 litry na dzień. Powinna to być głównie woda mineralna, ale możesz uzupełniać płyny również czarną herbatą. Unikajcie natomiast soków owocowych, które mogą powodować większe wyrzuty insuliny. 
https://dietly.pl/blog/insulinoopornosc-objawy-i-diagnoza

Jak uchronić się przed biegunką? Profilaktyka. 

W celu uniknięcia wszystkich nieprzyjemnych objawów związanych z biegunką, warto zapoznać się ze sposobami na to, żeby nie doszło do jej wystąpienia.

Profilaktyka biegunki – zalecenia

  • należy zachować wysoką higienę osobistą – często myjcie ręce: po skorzystaniu z toalety, po powrocie do domu, przed posiłkiem. 
  • myjcie dokładnie wszystkie owoce i warzywa – zwłaszcza podczas podróży do egzotycznych krajów o obniżonym standardzie higieny
  • pokarm należy dokładnie przeżuwać
  • dbajcie o to, żeby spożywane produkty były świeże, nieprzeterminowane 
  • posiłki spożywajcie bez pośpiechu i bez stresu
  • jeśli macie skłonność do występowania biegunek, zastanówcie się nad przyjmowaniem probiotyków, w porozumieniu z lekarzem i dietetykiem
https://dietly.pl/

Piśmiennictwo:

  1. Wasielica-Berger J. Ostra biegunka. Gastroenterologia Kliniczna 2018, tom 10, nr 1: 14–22
  2. Szymanek-Pasternak A. Biegunka podróżnych – profilaktyka i leczenie według aktualnych rekomendacji. ZAKAŻENIA XXI WIEKU 2020;3(1)
  3. Mach T. Biegunka podróżnych. W: Szczeklik A. (red.). Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2010. Medycyna Praktyczna, Kraków 2010: 903–904.
  4. LR Schiller. Przewlekła biegunka. Gastroeneterologia Kliniczna – Postępny i Standardy 2013, tom 5, nr 2-3
  5. de Vrese M., Offick B. Probiotics and Prebiotics: Effects on Diarrhea. Bioactive Foods in Promoting Health. 2010, Pages 205-227
  6. Guandalini, Stefano MD. Probiotics for Prevention and Treatment of Diarrhea. Journal of Clinical Gastroenterology. 2011 Volume 45, p. S149-S153
  7. Hodges K., Ravinder G. Infectious diarrhea. Cellular and molecular mechanisms. Gut Microbes. Volume 1, 2010

Podobne artykuły