Blog

Stres przy cukrzycy – jak z nim wygra膰? Wskaz贸wki dla diabetyk贸w

Cukrzyca jest chorob膮, kt贸ra dla os贸b nie maj膮cych z ni膮 na co dzie艅 bezpo艣redniego kontaktu, mo偶e wydawa膰 si臋 prosta w kontroli i zarz膮dzaniu. G艂贸wne zalecenia terapeutyczne dotycz膮 przyjmowania lek贸w, stosowania zdrowej diety opartej o niski indeks glikemiczny i uprawiania regularnej, umiarkowanej aktywno艣ci fizycznej.聽 Opanowanie tych trzech filar贸w powinno pozwoli膰 nam cieszy膰 si臋 dobrym samopoczuciem i poziomami glukozy w zakresach normy. Gdyby w rzeczywisto艣ci to wystarcza艂o, problem powa偶nych komplikacji zdrowotnych wynikaj膮cych z nieprawid艂owo kontrolowanej cukrzycy, nie dotyczy艂by tak du偶ej ilo艣ci diabetyk贸w na ca艂ym 艣wiecie. Na szcz臋艣cie, obecnie w 艣rodowisku medycznym coraz wi臋ksz膮 uwag臋 po艣wi臋ca si臋 stresowi oraz jego wp艂ywowi na pogorszenie lub polepszenie samokontroli cukrzycowej i og贸lnego zdrowia. Osi膮gni臋cie znacznej poprawy w leczeniu cukrzycy jest mo偶liwe tylko dzi臋ki聽 zwi臋kszaniu 艣wiadomo艣ci i zrozumienia w tym zakresie, zar贸wno samych chorych, jak r贸wnie偶 ich bliskich, lekarzy, dietetyk贸w, piel臋gniarek, edukator贸w diabetologicznych i psycholog贸w. W dzisiejszym artykule przedstawimy og贸lnie czym jest stres, jakie znaczenie ma on w terapii cukrzycy oraz jakie s膮 sposoby na jego zmniejszenie.

Co znajdziesz w tym artykule?

Photo by Kate on Unsplash

Czym r贸偶ni si臋 cukrzyca typu 1 od cukrzycy typu 2?

Istniej膮 dwa g艂贸wne typy cukrzycy – typ 1 i typ 2.

Osoby z cukrzyc膮 typu 1 nie wytwarzaj膮 insuliny – hormonu, kt贸rego organizm potrzebuje do wykorzystania w臋glowodan贸w z po偶ywienia jako paliwa. Osoby z typem 1 musz膮 dostarcza膰 insulin臋 z zewn膮trz za pomoc膮 wielokrotnych zastrzyk贸w (ok 4-7 razy dziennie) lub dostarcza膰 j膮 przez ma艂y cewnik wprowadzany pod sk贸r臋, kt贸ry jest pod艂膮czany do pompy insulinowej. Ten rodzaj choroby jest nieuleczalny.

Cukrzyca typu 2 jest kondycj膮, w kt贸rej organizm nie jest ju偶 w stanie prawid艂owo wykorzystywa膰 insuliny najcz臋艣ciej przez wysok膮 oporno艣膰 tkanek na jej dzia艂anie. Wi臋kszo艣膰 (a偶 95 procent) przypadk贸w cukrzycy dotyczy postaci choroby typu 2. W wielu przypadkach, za pomoc膮 zmiany diety i stylu 偶ycia, jeste艣my w stanie uwra偶liwi膰 tkanki na insulin臋 nawet do stopnia, w kt贸rym farmakoterapia nie jest d艂u偶ej konieczna.

Stosowanie insuliny jest trudnym dzia艂aniem r贸wnowa偶膮cym glikemi臋 – zbyt du偶e lub zbyt ma艂e dawki mog膮 powodowa膰 problemy, cz臋sto bezpo艣rednio zagra偶aj膮ce 偶yciu.

Jak organizm reaguje na stres?

Nie spos贸b w kr贸tkim artykule opowiedzie膰 dok艂adnie na to pytanie, poniewa偶 jest to tak zwany 鈥渢emat rzeka鈥. Z definicji stresem nazywa si臋 zesp贸艂 reakcji organizmu na zdarzenia bod藕cowe zwane stresorami, kt贸re zak艂贸caj膮 stan homeostazy (r贸wnowagi organizmu). Stres jest zjawiskiem naturalnym, niezb臋dnym do 偶ycia. W umiarkowanych dawkach aktywuje nas w kierunku podj臋cia decyzji czy odpowiedzialno艣ci, dostarcza nam energii i motywuje do dzia艂ania. Przygotowuje organizm do wysi艂ku zwi膮zanego z zauwa偶onym zagro偶eniem lub zadaniem, kt贸re nale偶y wykona膰. Przyczynia si臋 do wyostrzania umys艂u i op贸藕niania proces贸w starzenia.

Sytuacje wywo艂uj膮ce w nas napi臋cie, towarzysz膮 nam w 偶yciu codziennym przy podejmowaniu decyzji w pracy i codziennym 偶yciu. Badania przeprowadzone na Uniwersytecie Stanford w Kaliforni sugeruj膮, 偶e osoby chore na cukrzyc臋 typu 1 musz膮 podejmowa膰 ok. 180 decyzji wi臋cej, ni偶 cz艂owiek zdrowy.

Problem dzisiejszych czas贸w polega na tym, 偶e cz臋sto nadmierny stres i napi臋cie z nim zwi膮zane wyst臋puje w sytuacjach, gdzie nie ma realnego zagro偶enia. Trwaj膮 one zbyt d艂ugo, zaburzaj膮c prac臋 ca艂ego organizmu. Brak r贸wnowagi w naszym 偶yciu, polegaj膮cy przede wszystkim na trudno艣ciach w radzeniu sobie ze stresem, skutkuje dotkliwymi konsekwencjami dla zdrowia psychofizycznego. Co ciekawe, wi臋kszo艣膰 zwierz膮t reaguje stresem na czynnik zagra偶aj膮cy do momentu, kiedy zagro偶enie jest realne 鈥 gdy sytuacja staje si臋 bezpieczna i zagro偶enie znika, organizm przechodzi z trybu alertu w tryb zwyk艂ej aktywno艣ci. Ludzie na drodze ewolucji wypracowali sobie system reagowania nie tylko na realne zagro偶enia, ale r贸wnie偶 zwi膮zane z nimi my艣li, oczekiwania lub wspomnienia. Na dodatek, nie zawsze co艣 co jest przez nas postrzegane jako zagro偶enie, w istocie nim jest. Je艣li nie nauczymy si臋 rozpoznawa膰 takich sytuacji, b臋dziemy os艂abia膰 przede wszystkim nasz uk艂ad odporno艣ciowy, nerwowy, krwiono艣ny i zaburza膰 gospodark臋 hormonaln膮 ca艂ego organizmu.

Ludziom jako jedynemu gatunkowi zwierz膮t, na drodze ewolucji rozwin膮艂 si臋 system odtwarzania i przywo艂ywania zdarze艅 z przesz艂o艣ci. W aspekcie stresu jest to bardzo negatywny czynnik. Dzi臋ki temu cz艂owiek naby艂 umiej臋tno艣膰 wielokrotnego prze偶ywania i analizowania sytuacji stresowej (cz臋sto nawet kiedy jest to niepotrzebne, gdy偶 nie mo偶emy jej ju偶 w 偶aden spos贸b zmieni膰).

Photo by Dinuka Lankaloka on Unsplash

Czym jest nadmierny stres przy cukrzycy?

W odpowiedzi na silny stres, zwi臋kszeniu ulegaj膮 st臋偶enia hormon贸w kontrreguluj膮cych (katecholamin, glukagonu, kortyzolu i hormonu wzrostu). To w po艂膮czeniu z zaburzon膮 gospodark膮 hormonaln膮 prowadzi do niedoboru insuliny i hiperglikemii (zbyt du偶ego poziomu glukozy we krwi).

Organizm poszukuj膮c energii, jednocze艣nie nie mog膮c wykorzysta膰 w tym celu glukozy, inicjuje proces intensywnej lipolizy (rozk艂adu t艂uszcz贸w). Wytwarzaj膮c tym samym wolno kr膮偶膮ce po organizmie szkodliwe cia艂a ketonowe.

W efekcie u cukrzyk贸w wyst臋puje bardzo niebezpieczny stan kwasicy ketonowej, w kt贸rym zaburzeniom ulegaj膮: gospodarka w臋glowodanowa, t艂uszczowa, bia艂kowa, wodno-elektrolitowa oraz kwasowo-zasadowa. D艂ugotrwa艂a kwasica ketonowa wywo艂uje procesy degeneracyjne w obr臋bie przede wszystkim mikro naczy艅 krwiono艣nych, uszkadzaj膮c wzrok, nerki, m贸zg, zaburzaj膮c czucie, prowadz膮c do stopy, 艣pi膮czki cukrzycowej i wielu innych nieprzyjemnych powik艂a艅. Na szcz臋艣cie tego typu powik艂ania nie s膮 standardem. Niemniej powinni艣my zdawa膰 sobie spraw臋 z mo偶liwo艣ci ich wyst膮pienia w przysz艂o艣ci.

Dlaczego tak wa偶ne jest obni偶anie stresu przy cukrzycy?

Ka偶dy diabetyk wie jak istotn膮 rol臋 w uregulowaniu cukrzycy pe艂ni膮 dieta, aktywno艣膰 fizyczna, sen i rutyna. Nie zawsze jednak odpowiednio du偶o uwagi po艣wi臋camy na to jak radzi膰 sobie ze stresem w nag艂ych sytuacjach. Na szcz臋艣cie sposob贸w na efektywne zmniejszanie napi臋cia nim spowodowanego jest sporo. Na wst臋pie wa偶ne jest aby wyja艣ni膰 czym jest relaksacja. Jest to reakcja odwrotna do stresu, czyli stan, w kt贸rym organizm jest spokojny, rozlu藕niony, a wszelkie reakcje stresowe s膮 zatrzymane.

Podczas stanu relaksacji:

  • serce uspokaja sw贸j rytm,
  • oddech zwalnia i delikatnie si臋 pog艂臋bia,
  • obni偶a si臋 ci艣nienie krwi,
  • rozlu藕niaj膮 si臋 napi臋te mi臋艣nie,
  • zwi臋ksza si臋 przep艂yw krwi do m贸zgu,
  • poprawia si臋 trawienie,
  • obni偶aj膮 si臋 poziomy hormon贸w stresu oraz cukru we krwi,
  • poprawia si臋 sen, koncentracja i nastr贸j,
  • zwi臋ksza si臋 poziom pozytywnej energii.
Photo by Mohammad Bagher Adib Behrooz on Unsplash

Sposoby na stres przy cukrzycy – wskaz贸wki dla diebetyk贸w

Trening progresywnej relaksacji mi臋艣ni Jacobsona

Jest to metoda relaksacji wykorzystywana w terapii wielu schorze艅 psychosomatycznych, jak na przyk艂ad nerwica i stany l臋kowe. Wa偶ne, aby koncentrowa膰 pe艂n膮 uwag臋 na tych cz臋艣ciach cia艂a, kt贸re s膮 w danym momencie napinane i rozlu藕niane. Pomaga to rozpoznawa膰 i regulowa膰 niepotrzebne napi臋cia mi臋艣ni w zwyczajnych, codziennych sytuacjach.

Trening autogenny Schultza

Tw贸rca tej metody, Dr. Johannes Schultz zauwa偶y艂, 偶e osoby praktykuj膮ce jog臋 i medytacj臋 do艣wiadczaj膮 pozytywnych odczu膰 ciep艂a i ci臋偶ko艣ci cia艂a, dzi臋ki czemu znajduj膮 si臋 w stanie relaksu. Stworzy艂 trening autogenny. Dzi臋ki niemu pacjenci cierpi膮cy z powodu stresu i l臋k贸w, ju偶 od pierwszych serii 膰wicze艅 czuli si臋 du偶o lepiej. Przede wszystkim zn贸w odczuwali spok贸j i bezpiecze艅stwo, co w terapii psychologicznej i psychiatrycznej jest szczeg贸lnie istotne. Dzia艂a on poprzez wzbudzanie uczucia ciep艂a i ci臋偶ko艣ci w r贸偶nych cz臋艣ciach cia艂a, za pomoc膮 stwierdze艅 opisuj膮cych ten stan. Rozlu藕nienie wp艂ywa na autonomiczny uk艂ad nerwowy, kt贸ry w odpowiedzi wysy艂a do cia艂a sygna艂y indukuj膮ce g艂臋bsze rozlu藕nienie i relaks.

Kontrola oddechu

Istniej膮 dwa g艂贸wne tory oddechowe: piersiowy i brzuszny. Nasz organizm do prawid艂owego funkcjonowania potrzebuje odpowiedniego poziomu dwutlenku w臋gla w p臋cherzykach p艂ucnych i tlenu we krwi. Wi臋kszo艣膰 z nas nie potrafi prawid艂owo oddycha膰, przez co chodzimy 鈥渏ak za mg艂膮鈥. Ci臋偶ej nam si臋 pracuje, my艣li, tworzy itd. Je艣li nie aktywujemy przepony, nadmiernie aktywujemy mi臋艣nie okolicy piersiowej, obr臋czy barkowej i szyi. To skutkuje przede wszystkim b贸lami g艂owy, spi臋t膮 szyj膮, bol膮cym karkiem i barkami. W sytuacjach stresowych zaczynamy oddycha膰 zbyt szybko, zbyt p艂ytko, nadmiernie i za d艂ugo wstrzymuj膮c powietrze w p艂ucach. W efekcie tracimy za du偶o CO2, za艣 O2 nie ma mo偶liwo艣ci w pe艂ni przenika膰 z krwi do tkanek, co skutkuje niedotlenieniem organizmu. Taki stan wp艂ywa na nadmierne pobudzenie uk艂adu nerwowego, przyczyniaj膮c si臋 do odczuwania ci膮g艂ego napi臋cia, dra偶liwo艣ci, bezsenno艣ci, l臋k贸w, strachu, stresu i bezsilno艣ci. Ponadto zbyt ma艂e ruchy przepony negatywnie wp艂ywaj膮 na procesy trawienne, przyczyniaj膮c si臋 do powstania refluksu, wzd臋膰 czy IBS. Oddech torem brzusznym opiera si臋 na prawid艂owej i silnej pracy przepony. Jest g艂臋bszy, dzi臋ki du偶ej pojemno艣ci jamy brzusznej. Dodatkowo zmniejsza napi臋cia powsta艂e w narz膮dach trzewnych i wzmacnia mi臋艣nie dna miednicy. Wi臋cej tlenu przy oddechu przeponowym oznacza lepsze dotlenienie i od偶ywienie kom贸rek ca艂ego cia艂a. Niedostateczne natlenienie krwi prowadzi do zmian (i w efekcie chor贸b) w uk艂adzie kr膮偶enia – jak偶e wa偶nym dla cukrzyk贸w.

Photo by Simon Migaj on Unsplash

Trening uwa偶no艣ci (mindfulness)

Polega na skupieniu pe艂nej uwagi na wybranym fragmencie rzeczywisto艣ci. Chodzi w nim o zaanga偶owanie si臋 w to, co dzieje si臋 w danym momencie i miejscu, 鈥渞esetuj膮c鈥 pod艣wiadome, ci膮g艂e martwienie si臋 o przysz艂o艣膰 lub rozpami臋tywanie przesz艂o艣ci. Do treningu nie potrzebujemy 偶adnego sprz臋tu czy konkretnych warunk贸w. W ka偶dym momencie mo偶emy 鈥渃o艣鈥 zauwa偶y膰 i zatrzyma膰 si臋 przy tym na chwil臋. Sesja mo偶e trwa膰 r贸wnie dobrze p贸艂 godziny co trzy minuty. Tym 鈥渃zym艣鈥 mo偶e by膰 cokolwiek, o ile znajduje si臋 to w naszym otoczeniu.

Sen

Dobry sen trwaj膮cy 7-9h dzia艂a zbawiennie na nasz organizm:

  • zmniejsza insulinooporno艣膰 tkanek na dzia艂anie insuliny,
  • obni偶a ci艣nienie i spowalnia oddech i rytm serca,
  • odbudowuje zasoby energetyczne,
  • zmniejsza ryzyko chor贸b sercowo-naczyniowych, Alzheimera i nowotwor贸w,
  • reguluje trawienie,
  • zwi臋ksza og贸ln膮 odporno艣膰 organizmu,
  • reguluje testosteron : libido, przyrost masy mi臋艣ni, g臋sto艣膰 tkanki kostnej,
  • pobudza metabolizm,
  • poprawia pami臋膰, koncentracj臋 i produktywno艣膰,
  • chroni przed wyst膮pieniem wielu zaburze艅 psychicznych tj. nerwica, l臋ki i depresja,
  • oczyszcza krew z produkt贸w przemiany materii.

Arteterapia

To rodzaj psychoterapii, kt贸ry pomaga pacjentom w odkryciu, rozpoznaniu oraz zrozumieniu swoich uczu膰 i emocji za pomoc膮 procesu tw贸rczego. Tw贸rczo艣膰 zwi臋ksza nasz fizyczny, psychiczny i emocjonalny dobrostan. Dajemy zdrowe uj艣cie negatywnym emocjom takim jak frustracja, zdenerwowanie, z艂o艣膰, bezsilno艣膰, smutek, 偶al, rozgoryczenie, tych jak偶e cz臋sto b臋d膮cych codzienno艣ci膮 dla diabetyk贸w i ich bliskich.

Photo by Aki Tolentino on Unsplash

Dlaczego psychologiczne wsparcie w cukrzycy jest tak wa偶ne?

Cukrzyca insulinozale偶na typu 1 to praca na pe艂en etat, a w艂a艣ciwie 3 etaty. Wymaga sta艂ej kontroli poziom贸w glukozy 24h/dob臋, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku, do ko艅ca 偶ycia. Obecnie technologia jest naprawd臋 na wysokim poziomie. Kwestia samokontroli jest znacznie 艂atwiejsza dla os贸b posiadaj膮cych system ci膮g艂ego monitorowania glikemii.

W Polsce nie jest to jednak opcja dost臋pna dla ka偶dego chorego. Jest to bardzo kosztowna sprawa, bior膮c pod uwag臋, i偶 cz臋艣ciowa refundacja obejmuje jedynie pacjent贸w do 26 roku 偶ycia, mimo tego, 偶e jest to choroba kt贸rej wyleczy膰 si臋 nie da.

Jak ka偶da choroba (szczeg贸lnie przewlek艂a), cukrzyca ma ogromny wp艂yw na zdrowie psychofizyczne i codzienne funkcjonowanie chorych i ich bliskich. Szczeg贸lnie w przypadku rodzic贸w lub opiekun贸w pacjent贸w, kt贸rych diagnozuje si臋 z cukrzyc膮 typu 1 w okresie wczesnego dzieci艅stwa. Przez pierwsze lata po diagnozie, to w艂a艣nie na nich spoczywa najwi臋ksza odpowiedzialno艣膰 za zdrowie i 偶ycie swoich pociech. Jest to bardzo stresuj膮ce zadanie.

Cukrzyca insulinozale偶na zmusza nas do bycia osobami zawsze uwa偶nymi, odpowiedzialnymi, analizuj膮cymi ka偶d膮 sytuacj臋 pod wieloma wzgl臋dami. Nie zapominajmy, 偶e diabetyk jak ka偶dy cz艂owiek, opr贸cz choroby zmaga si臋 z trudami 偶ycia codziennego. Musimy podejmowa膰 przemy艣lane decyzje 偶ywieniowe i te dotycz膮ce czynnik贸w wp艂ywaj膮cych na kr贸tko i d艂ugofalowe poziomy glikemii (dieta, 膰wiczenia, odpowiednie dawki insuliny, sen, stan zapalny organizmu, miesi膮czka, dojrzewanie, wszelkie wahania hormonalne, nastr贸j, alkohol, stres zwi膮zany ze szko艂膮, prac膮 czy zwi膮zkami itd.). Dlatego tak wa偶ne jest, aby艣my byli 艣wiadomi proces贸w zachodz膮cych w organizmie oraz wp艂ywu naszych dzia艂a艅 na ich regulacj臋. Dla cz艂owieka unikni臋cie nadmiernego stresu jest niemo偶liwe, szczeg贸lnie 偶yj膮c w czasach, w kt贸rych wi臋kszo艣膰 z nas zmaga si臋 z przebod藕cowaniem i brakiem umiej臋tno艣ci radzenia sobie z nadmiernym napi臋ciem emocjonalnym. Dla diabetyk贸w ten aspekt jest niezwykle istotny, bior膮c pod uwag臋 specyfik臋 choroby i ilo艣膰 stresor贸w z ni膮 zwi膮zanych. Koniecznie musimy szuka膰 sposob贸w na relaks, oraz uczy膰 si臋 jak efektywnie radzi膰 sobie w sytuacjach stresowych.

https://dietly.pl/

Bibliografia:

  1. Hendrieckx C, Halliday JA, Beeney LJ, Speight J. Diabetes and emotional health: a practical guide for healthcare professionals supporting adults with Type 1 and Type 2 diabetes. London: Diabetes UK, 2019, 2nd Edition (UK),
  2. 11T1-REDEEM: A Randomized Controlled Trial to Reduce Diabetes Distress Among Adults With Type 1 Diabetes; Lawrence Fisher, Danielle Hessler, William H. Polonsky, Umesh Masharani, Susan Guzman, Vicky Bowyer, Lisa Strycker, Andrew Ahmann, Marina Basina, Ian Blumer, Charles Chloe, Sarah Kim, Anne L. Peters, Martha Shumway, Karen Weihs, Patricia Wu; Diabetes Care 2018 Sep; 41(9): 1862-1869,
  3. Ducat, L., Philipson, L. H., & Anderson, B. J. (2014). The mental health comorbidities of diabetes. JAMA, 312(7), 691鈥692. doi:10.1001/jama.2014.8040

Podobne artyku艂y