Blog

0

Potas – rola, zapotrzebowanie, źródła pokarmowe

Prawidłowe funkcjonowanie organizmu zależne jest od wielu czynników. Ogromny wpływ na wszystkie procesy zachodzące w ciele człowieka mają nie tylko składniki odżywcze, do których zaliczamy białka, tłuszcze i węglowodany, ale i witaminy czy składniki mineralne. Do tych ostatnich należą różne pierwiastki, których obecność w organizmie jest kluczowa do pracy poszczególnych układów i organów. Zapotrzebowanie człowieka na składniki mineralne zależne jest od czynników takich jak wiek, płeć, stan fizjologiczny.

Składniki mineralne występujące w ciele człowieka dzieli się na makro i mikroelementy.

Podział ten wynika z dobowego zapotrzebowania organizmu człowieka na poszczególne składniki. Makroelementami nazywamy składniki, których dobowe zapotrzebowanie przekracza 100 g, mikroelementami z kolei te, których dobowe zapotrzebowanie jest mniejsze niż 100 mg. Mikroelementy, zwane są inaczej pierwiastkami śladowymi, a zaliczyć do nich możemy żelazo, miedź, cynk, jod, mangan, molibden, selen, fluor i chrom. Do grupy makroelementów z kolei zaliczamy wapń, magnez, chlor, fosfor, sód i potas.

W tym artykule skupimy swoją uwagę właśnie na potasie, który jest jednym z ważniejszych makroelementów. Dowiecie się jaka jest jego rola w organizmie, jakie pełni w nim funkcje oraz w których produktach spożywczych można go znaleźć.

Zainteresowani? Czytajcie dalej!

Czego się dowiecie z poniższego artykułu?

Photo by Louis Hansel @shotsoflouis on Unsplash

Potas – rola i funkcje w organizmie

Występowanie potasu w organizmie:

Potas to jeden z najważniejszych makroelementów występujących w organizmie ludzkim. Jest rozpuszczalny w wodzie oraz ma zdolność przenoszenia ładunków elektrycznych. Większość jego całkowitej ilości (ponad 90%) znajduje się w przestrzeni wewnątrz komórkowej. Pozostałe 10% znajduje się w przestrzeni zewnątrzkomórkowej, w kościach i płynie zewnątrzkomórkowym. Przyjmuje się, że średnia zawartość potasu w ciele dorosłego człowieka wynosi ok. 150 g (3,5 mol). Największe ilości potasu w organizmie znajdują się tkankach, które do swojego prawidłowego funkcjonowania wymagają dużej ilości energii – między innymi w mięśniach, wątrobie oraz krwinkach czerwonych.

Rola potasu w organizmie:

Potas pełni w organizmie wiele istotnych funkcji, spośród których najważniejsze to:

  • Pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego
  • Wspiera prawidłowe funkcjonowanie mięśni
  • Pomaga utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi.

Odpowiednia ilość potasu w organizmie człowieka odgrywa ważną rolę w wielu przemianach w nim zachodzących. Potas uczestniczy w syntezie białek w rybosomach, bierze udział w procesach enzymatycznych. Ma wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu i bierze udział w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia osmotycznego komórek. Jest składnikiem pompy sodowo-potasowej, która odpowiada za potencjał spoczynkowy i czynnościowy komórek nerwowych. Można zatem śmiało stwierdzić, że bez potasu nas układ nerwowy nie mógłby przewodzić informacji w postaci impulsów nerwowych, a co za tym idzie nie moglibyśmy odbierać żadnych bodźców docierających do nas z organizmu i z otoczenia.

Wchłanianie potasu

Potas ze źródeł pokarmowych wchłaniany jest w górnej części jelita cienkiego. Jego stężenie w organizmie regulowane jest niemalże w 90% przez nerki. Jako że jest to elektrolit dobrze rozpuszczalny w wodzie jego nadmiary, których organizm nie wykorzystuje danego dnia wydalane są wraz z moczem. Pozostała część potasu wydalana jest z organizmu z kałem, niewielkie ilości potasu mogą zostać wydalone także z potem. Autoregulacja stężenia potasu prowadzona przez poszczególne układy pozwala utrzymać jego fizjologiczne stężenie na stałym poziomie.

Prawidłowe ilość pierwiastka w organizmie można sprawdzić, wykonując badanie stężenia potasu w płynie pozakomórkowym (osoczu). Norma dla dorosłego człowieka mieści się w granicach 3,5 – 5,5 mmol / l. Jeśli wynik wykonanego badania nie mieści się w normach – zarówno w jedną jak i drugą stronę, warto skontaktować się z lekarzem i zaczerpnąć fachowej pomocy.

https://dietly.pl/blog/zrodla-cynku-i-wlasciwosci

Potas – niedobór w organizmie

Gdy stężenie potasu w płynie pozakomórkowym spada poniżej 3,5 mmol / l, mówimy o hipokaliemii. Stan ten nie jest rzadkością, a jego najczęstsze przyczyny to:

  • Niedostateczną podażą potasu z diety:
    • Zbyt mało źródeł pokarmowych potasu w diecie
    • Występowanie niedożywienia
    • Niedostateczne uzupełnianie strat potasu, który wydalany jest przez nerki, układ pokarmowy i skórę
  • Zwiększony napływ potasu do komórek:
    • Przy intensywnej insulinoterpii
    • Podczas zbyt intensywnej pracy układu nerwowego
    • Przy stosowaniu nadmiernych ilości kofeiny i teofiliny
  • Nadmierna utrata potasu przez nerki:
    • Nadużywanie leków i preparatów moczopędnych
    • Przy hiperaldosteronizmie (pierwotnym i wtórnym)
    • W wielu chorobach nerek i nadnerczy
    • W zespole Cushinga
  • Nadmierna utrata potasu przez układ pokarmowy:
    • Nadmierne stosowanie leków przeczyszczających
    • Podczas wymiotów
    • Przy biegunkach różnego pochodzenia
    • Podczas stosowania przetok
  • Nadmierna utrata potasu przez skórę:
    • Oparzenia skóry zajmujące dużą powierzchnię
    • Nadmierna potliwość

Głównymi objawami zbyt małej ilości potasu w organizmie jest ogólne osłabienie. Intensywność objawów hipokaliemii zależna jest nie tylko od nasilenia, ale i czasu trwania niedoboru potasu we krwi. Krótkotrwałe są zwykle niegroźne dla zdrowia, ale długotrwałe mogą przyczynić się do pojawienia się objawów takich jak: zaburzenia rytmu serca, zaparcia, upośledzenie funkcji nerek, nadpobudliwość nerwowa, zaburzenia koncentracji, nietolerancja zimna czy nadmierna senność.

W tym artykule można przeczytać więcej o żelazie – Żelazo – jego właściwości, działanie i źródła pokarmowe

Potas – nadmiar w organizmie

Sytuacja, w której stężenie potasu w organizmie przekracza 5,5 mmol / l nazywane jest hiperkaliemią. Nadmierne stężenie jonów potasu ma szczególne znaczenie w przypadku osób z zaburzeniami rytmu serca, tych które przeszły zawał mięśnia sercowego lub cierpią z powodu choroby niedokrwiennej serca. Nadmierne stężenie potasu w płynie zewnątrzkomórkowym może być powiązane z nagłym zatrzymaniem krążenia.

Do najczęstszych przyczyn hiperkaliemii należą:

  • Stosowanie leków na nadciśnienie, należących do grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (leki ACE)
  • Stosowanie leków moczopędnych, które oszczędzają wydalanie potasu przez nerki.
  • Niewydolność nerek (mowa o wysokim lub skrajnym stopniu choroby)
  • Kwasica metaboliczna
  • Rozległe oparzenia

Objawami hiperkaliemii są niespecyficzne, dlatego też ciężko jednoznacznie skojarzyć je z nadmiernym stężeniem potasu w organizmie. Hiperkaliemia najczęściej objawia się bólem i lekkim mrowieniem mięśni, mogą towarzyszyć im zawroty głowy, kłopoty z koordynacją ruchową i utrzymaniem równowagi, a także nieregularna praca serca. Ciężka hiperkaliemia jest niebezpieczna dla zdrowia i życia, gdyż niesie ze sobą ryzyko nagłego zatrzymania akcji serca.

Leczenie hiperkaliemii powinno być prowadzone pod nadzorem specjalisty i powinno polegać zarówno na stosowaniu odpowiedniej farmakoterapii jak i usunięciu potencjalnych przyczyn występowania zaburzeń.

Jakie jest zapotrzebowanie na potas?

Zapotrzebowanie na potas zostało ustalone na poziomie wystarczającego spożycia (AI). Jest różne w poszczególnych grupach i zależne jest to od wspomnianego wyżej wieku, płci i stanu fizjologicznego.

Zapotrzebowanie na potas przedstawia tabela poniżej:

Grupa Potas mg / dzień
Niemowlęta 400-700
Dzieci od 1 do 9 roku życia 2400 – 3700
Chłopcy od 10 do 18 roku życia 4100 – 4700
Dziewczęta od 10 do 18 roku życia 4100 – 4700
Mężczyźni 4700
Kobiety 4700
Kobiety w ciąży 4700
Matki karmiące 5100

Opracowano na podstawie: Jarosz M.: Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, 2012, 148-150.

Potas – źródła pokarmowe

Potas występuje powszechnie niemalże we wszystkich produktach spożywczych. Warto pamiętać o tym, by dietę stanowiły różnorodne produkty – warzywa, owoce, nasiona, produkty pochodzenia zwierzęcego: oprócz tego, że dostarczą do organizmu potasu będą także świetnym źródłem witamin i innych cennych składników mineralnych.

Poniżej lista 20 produktów, o najwyższej jego zawartości (mg / 100 g)

  1. Nasiona soi (suche) – 2100 mg
  2. Kakao – 1900 mg
  3. Morele suszone – 1700 mg
  4. Nasiona fasoli (suche) – 1200 mg
  5. Orzechy pistacjowe – 1100 mg
  6. Koncentrat pomidorowy – 1070 mg
  7. Mak – 960 mg
  8. Nasiona soczewicy (suche) – 940 mg
  9. Pestki dyni – 810 mg
  10. Nasiona słonecznika – 800 mg
  11. Awokado – 600 mg
  12. Orzechy włoskie – 500 mg
  13. Płatki pełnoziarniste (owsiane, żytnie, jęczmienne) – 380 – 400 mg
  14. Chude mięso – 300 – 400 mg
  15. Ryby – 300 – 400 mg
  16. Chleb pełnoziarnisty – 300 – 400 mg
  17. Banan – 360 mg
  18. Kasze pełnoziarniste 200-300 mg
  19. Pozostałe owoce 100 – 350 mg
  20. Sok pomidorowy – 260 mg

Prawidłowo zbilansowana dieta, w której nie brakuje warzyw i owoców – taka, w której uwzględnione są źródła białka zwierzęcego jak i roślinnego dostarcza odpowiednich porcji potasu i nie powoduje powstawania jego niedoborów.

W tym artykule napisaliśmy więcej o tym – Jak uczynić dietę bardziej urozmaiconą? – Kilka słów o warzywach i owocach.

Zamawiając catering dietetyczny na Dietly.pl zyskujecie pewność, że w waszej diecie nie zabraknie potasu.

https://dietly.pl/
  1. Chemia organizmów żywych. Praca zbiorowa pod redakcją Jacka Kurzepy, Radomskie Towarzystwo Naukowe, Radom, 2014, 7-10.
  2. Uruski P., Tykarski A.: Znaczenie i zasady kontroli gospodarki potasowej w chorobach sercowo-naczyniowych. Forum Medycyny Rodzinnej, 2009, tom 3, nr 1, 49-60.
  3. Suliburska J.: Rola składników mineralnych w rozwoju i prewencji nadciśnienia tętniczego. Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2010, tom 1, nr 4, 230-235.
  4. Wyskida K., Chudek J.: Suplementacja doustna potasu – wskazania, przeciwwskazania, sytuacje niejednoznaczne. Medycyna po Dyplomie, maj 2015, 12-17.
  5. Jarosz M.: Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, 2012, 148-150.
  6. Korzeniowska K., Cieślewicz A., Jabłecka A.: Zaburzenia gospodarki potasowej (cz.1). Farmacja Współczesna, 2011, 4, 66-72.
  7. Rybakowski M., Witt M., Jusowiak K. i inni: Hiperkaliemia jako bezpośredni stan zagrożenia życia. Wczesne postępowanie lecznicze w oparciu o wytyczne europejskiej i polskiej rady resuscytacji 2010. Nowiny Lekarskie, 2012, 81, 658-663.

Podobne artykuły