Blog

Czym różni się ładunek glikemiczny od indeksu glikemicznego?

Istnieje silny związek między dietami o wysokim indeksie (IG) i wysokim ładunku glikemicznym (ŁG) a występowaniem insulinooporności tkanek, zachorowalnością na cukrzycę typu 2 oraz większym zapotrzebowaniem na insulinę u chorych na cukrzycę typu 1. Na przestrzeni ostatnich lat przeprowadzono badania, wykazujące również związek pomiędzy spożywaniem produktów o wysokim ładunku glikemicznym a podwyższonym ryzykiem występowania choroby nowotworowej piersi i jelita grubego. W tym artykule wyjaśnimy Wam zagadnienia związane z indeksem i ładunkiem glikemicznym – czym są, czym się od siebie różnią, co wpływa na ich wartość glikemiczną oraz kto powinien spożywać posiłki o określonym indeksie i ładunku glikemicznym.

Co znajdziesz w tym artykule?

Czym jest indeks glikemiczny pożywienia?

Pojęcie indeksu glikemicznego zostało po raz pierwszy opracowane przez dr Davida J. Jenkinsa i współpracowników w latach 1980–1981 na Uniwersytecie w Toronto (Ontario, Kanada). Pracowali oni nad znalezieniem optymalnej i najkorzystniejszej diety dla osób chorujących na cukrzycę. Koncepcja ta pomogła określić odpowiedź glikemiczną naszego organizmu na spożywane pokarmy oraz stworzyć tabele klasyfikujące konkretne produkty spożywcze jako pokarm o niskim, średnim i wysokim indeksie glikemicznym. Dzięki temu, możemy obecnie efektywniej leczyć choroby dietozależne, w których występują zaburzenia gospodarki węglowodanowej.

Definicją indeksu glikemicznego (ang. glycemic index, GI), jest wartość pod krzywą odpowiedzi glikemicznej po spożyciu konkretnej ilości węglowodanów przyswajalnych, zawartych w badanym produkcie spożywczym, i odpowiedzi glikemicznej na taką samą ilość węglowodanów, pochodzącą z referencyjnego produktu (roztwór czystej glukozy lub kawałek białego pieczywa) spożytego przez tę samą osobę.

Innymi słowy jest to stosunek stężenia glukozy we krwi po spożyciu pokarmu przez nas testowanego, do stężenia glukozy po spożyciu produktu referencyjnego. Następnie uzyskane wartości glikemii nanosimy na wykres, tworząc krzywą, z której wyraźnie możemy odczytać wartości przedstawiające indeks glikemiczny pożywienia. Ponieważ posiadamy wartości referencyjne (dla glukozy indeks glikemiczny wynosi 100), jesteśmy w stanie obliczyć procentowo, jak szybko dany produkt spożywczy podnosi stężenie glukozy w naszej krwi. Otrzymane wyniki mogą wahać się w granicach nawet pomiędzy 20% a 120%. Efekt glikemiczny oznacza się w równych odstępach czasowych, przez około 2 godziny. Na tej podstawie jesteśmy w stanie zakwalifikować produkty spożywcze jako te o:

  • niskim indeksie glikemicznym (>55),
  • średnim indeksie glikemicznym (56–69),
  • wysokim indeksie glikemicznym (≥ 70).

Dzięki temu odkryciu, powstały tablice indeksu glikemicznego. Baza danych na temat IG posiłków jest obecnie bardzo duża i wciąż rośnie. Przykładowo, dane z 2002 roku przedstawione w American Journal of Clinical Nutrition, przedstawiały około 1300 oznaczonych glikemicznie produktów, zaś wersja uaktualniona, przedstawiona w 2008 roku w Diabetes Care Journal, zawierała ich już dwa razy więcej.

https://dietly.pl/blog/indeks-glikemiczny-tabela

Czym jest ładunek glikemiczny pożywienia?

Okazuje się, że nie tylko jakość, ale i ilość spożywanych węglowodanów ma znaczenie. Z definicji IG dostarcza informacji jedynie o ich jakości. W 1997 r. Naukowcy z Harvardu wprowadzili pojęcie ładunku glikemicznego, w celu ilościowego określenia ogólnego efektu glikemicznego dla danej porcji pożywienia. Ładunek glikemiczny (ang. glycemic load, GL) opisać możemy za pomocą prostego równania.

Indeks glikemiczny produktu mnożymy przez ilość zawartych w nim węglowodanów przyswajalnych. Innymi słowy jest to odpowiedź glikemiczna organizmu po spożyciu określonej ilości pożywienia. Za produkt o:

  • niskim ładunku glikemicznym, uznajemy pokarm, którego ŁG ≤ 10,
  • za produkt o średnim ładunku glikemicznym, gdy  ŁG = 11–19,
  • zaś o wysokim, gdy ŁG ≥ 20.

Niski ładunek glikemiczny całodziennej diety jest wtedy, kiedy wynosi mniej niż 80, jeśli natomiast wynosi więcej niż 120, określany jest jako wysoki. Nie zawsze jest to jednak wartość wiarygodna. Być może jest Wam znany często przywoływany przykład arbuza, którego indeks glikemiczny wprawdzie jest wysoki (IG=72), jednak nie otrzymamy adekwatnej odpowiedzi glikemicznej po spożyciu jego standardowej porcji. Aby tak się stało, musimy zjeść porcję kilkakrotnie większą niż sugerują nam standardy.

Czy indeks i ładunek glikemiczny pożywienia mają znaczenie dla zdrowia?

Photo by Louis Hansel @shotsoflouis on Unsplash

Z biegiem lat, wraz z rozwojem medycyny, zebranych zostało wiele dowodów na to, że te dwa parametry istotnie wpływają na nasze zdrowie i jakość życia. Szczególne znaczenie mają one wśród pacjentów diabetologicznych. Indeks i ładunek glikemiczny stanowią podstawę przy planowaniu dietoterapii w cukrzycy. Dane z badań średniookresowych osób chorych na cukrzycę (głównie typu 1, gdzie duże wahania poziomów glukozy są bardzo niebezpieczne i bezpośrednio zagrażają życiu) sugerują, iż zastąpienie w diecie węglowodanów o wysokim IG posiłkami na bazie węglowodanów o niskim IG, poprawia kontrolę glikemii i zmniejsza epizody hipoglikemii poposiłkowej.

Badania wśród zwierząt i ludzi pokazują, że duże spożycie posiłków bogatych w węglowodany o wysokim IG powoduje większą insulinooporność tkanek, niż w przypadku spożycia węglowodanów o niskim IG. W dużych prospektywnych badaniach epidemiologicznych zarówno indeks glikemiczny, jak i ładunek glikemiczny, bezpośrednio wiąże się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2 zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet.

Zapraszamy do zapoznania się z naszym artykułem o insulinooporności. Co to insulinooporność – objawy i diagnoza. Jak rozpoznać insulinooporność?

Obszerne badania obserwacyjne przeprowadzone na Harvard University (Cambridge, MA) wskazują, że długotrwałe spożywanie diety o wysokim ładunku glikemicznym znacznie zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 i chorób układu krążenia. Pamiętajmy, że obecnie stanowią one jedną z najczęstszych przyczyn zgonów na świecie. Dieta z niskim indeksem glikemicznym stanowi ważny element prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, raka okrężnicy i raka piersi. Ciekawe jest badanie zespołu EURODIAB (Epidemiologia i etiologia cukrzycy oraz aspekty zdrowia publicznego), w którym udział wzięło ponad 3000 pacjentów z cukrzycą typu 1 w 31 klinikach w całej Europie. Wykazało ono, iż wskaźnik IG diety jest bezpośrednio związany ze stężeniem hemoglobiny glikowanej we krwi u mężczyzn i kobiet, oraz z obwodem talii u mężczyzn. Ponadto wyższe stężenia dobrego cholesterolu HDL we krwi obserwowano u pacjentów stosujących diety o niskim IG. Dodatkowo stwierdzono, że ilość i rodzaj spożywanego tłuszczu w populacji zdrowej, ma mniejsze znaczenie na frakcje cholesterolu HDL niż indeks glikemiczny diety. Te obserwacje dostarczyły nowych informacji na temat związku między żywnością a zdrowiem.

https://dietly.pl/blog/ile-weglowodanow-przy-io-i-cukrzycy

Co wpływa na indeks glikemiczny posiłku?

Photo by Tina Dawson on Unsplash

Indeks glikemiczny posiłku zależy od wielu różnych czynników.

Kluczowym z nich jest zawartość błonnika pokarmowego. Więcej błonnika pokarmowego w jedzeniu, oznacza niższy IG.

Kolejnym czynnikiem jest stosunek ilościowy tłuszczu, białka i węglowodanów. Zwiększona zawartość tłuszczu i białka w posiłku, wpływa na obniżanie jego IG.

Jeśli chodzi o sam skład pożywienia, istotnym czynnikiem jest też rodzaj występującej w nim skrobi (amylopektyny zwiększają IG, skrobia oporna obniża IG), oraz cukru (glukoza i sacharoza zwiększają IG, fruktoza zaś obniża).

Czynniki mechaniczne również mają duże znaczenie dla IG posiłku. Mówimy tu o stopniu rozdrobnienia pokarmu (im bardziej zmielony, pokrojony, zgnieciony jest pokarm, tym wyższy jest jego IG), oraz o obróbce termicznej. Poddawanie produktów działaniu wysokiej temperatury, głównie rozgotowanie, gotowanie, pieczenie itp., znacznie podnosi IG.

Z kolei ochładzanie posiłków skrobiowych do temperatury kilku stopni przez okres co najmniej 12 godzin, powoduje zjawisko retrogradacji (żelowanie się skrobi do ciężkostrawnych formacji), dzięki której skrobia zachowuje się jak błonnik pokarmowy, a więc ma mniejszą ilość kalorii i nie podnosi aż tak raptownie poziomu glikemii. Produkty skrobiowe to np. ziemniaki, bataty, ryż, makaron, płatki owsiane itp. Niestety, ponowne podgrzanie pokarmów w temperaturze powyżej 55°C, powoduje z powrotem zamianę skrobi opornej w skrobię przyswajalną. Z uwagi na to, że jedzenie zimnych posiłków nie należy do najprzyjemniejszych rozwiązań, najrozsądniej będzie spożywać produkty zbożowe gotowane al dente, o dużej zawartości błonnika pokarmowego (pełnoziarniste kasze i makarony z pszenicy durum, makarony strączkowe itp). W przypadku ryżu, korzystniej będzie zdecydować się na świeży o niższym IG (np. Basmati, długoziarnisty) i lekko ostudzony. Nie zaleca się bowiem, spożywania ryżu przechowywanego dłużej niż jeden dzień, ponieważ mogą w nim rozwijać się bakterie Bacillus cereus, powodujące zatrucie.

Dieta o niskim IG jest doskonałą alternatywą dla zdrowego sposobu żywienia, o ile nie ma przeciwwskazań zdrowotnych ze strony układu trawiennego (ze względu na dużą zawartość błonnika pokarmowego). Polecamy kontakt z dietetykiem, który pomoże rozwiać wszelkie wątpliwości dotyczące żywienia. Ponieważ schłodzone pokarmy mają niższy IG, doskonałym rozwiązaniem może okazać się skorzystanie z usług cateringu dietetycznego, gdyż wszystkie dostarczone nam posiłki, będą odpowiednio zbilansowane i  wcześniej schłodzone. W wyszukiwarce cateringów dietetycznych Dietly.pl, możesz w prosty sposób znaleźć ciekawe opcje diet pudełkowych o niskim indeksem glikemicznym.

W poniższych tabelach przedstawiamy, dla porównania przykładowe produkty spożywcze wraz z ich indeksem i ładunkiem glikemicznym.

Photo by Miti on Unsplash

Ładunek glikemiczny – tabele

PRODUKTY ZBOŻOWE – ładunek glikemiczny tabela

Produkt Indeks glikemiczny Ładunek glikemiczny / porcja (g)
Bagietka pszenna 95 15 / 30
Płatki śniadaniowe “Chocapic” 84 21 / 30
Ryż dmuchany 87 22 / 30
Chleb żytni 65 15 / 50
Kasza manna ugotowana 68 20 / 30
Makaron kukurydziany 78 32 / 180
Makaron z pszenicy durum 43 24 / 180
Kasza gryczana ugotowana 54 31 / 80
Kasza perłowa ugotowana 25 4 / 80
Ryż biały ugotowany 64 23 / 150

WARZYWA – ładunek glikemiczny tabela

Produkt Indeks glikemiczny Ładunek glikemiczny / porcja (g)
Batat 61 17 / 150
Ziemniak obrany, gotowany 65 18 / 150
Ciecierzyca z puszki 42 6 / 95
Marchew surowa 16 1 / 80
Marchew ugotowana 47 3 / 80
Kukurydza słodka z puszki 55 9 / 80
Dynia ugotowana 75 5 / 85
Burak 64 5 / 80
Fasola biała ugotowana 31 4 / 70
Soczewica czerwona ugotowana 26 5 / 150
Photo by Dora Cavallo on Unsplash

OWOCE – ładunek glikemiczny tabela

Produkt Indeks glikemiczny Ładunek glikemiczny / porcja (g)
Ananas 59 7 / 120
Banan żółty 48 11 / 120
Czereśnie 22 2 / 80
Jabłka 38 6 / 120
Brzoskwinia 42 3 / 110
Gruszka 38 4 / 120
Melon 65 7 / 200
Kiwi 53 6 / 120
Mango 55 10 / 150
Truskawka 40 1 / 120

NABIAŁ – ładunek glikemiczny tabela

Produkt Indeks glikemiczny Ładunek glikemiczny / porcja (g)
Jogurt naturalny 0% tłuszczu 27 7 / 200
Mleko pełne 3% tłuszczu 27 3 / 250
Mleko odtłuszczone 32 4 / 250
Mleko skondensowane, słodzone 61 17 / 50
Mleko czekoladowe 0% tłuszczu 34 4 / 250
Mleko zsiadłe 32 4 / 250
Photo by Angelo Pantazis on Unsplash

PRODUKTY PRZETWORZONE – ładunek glikemiczny tabela

Produkt Indeks glikemiczny Ładunek glikemiczny / porcja (g)
Baton musli z suszonymi owocami 61 13 / 30
Budyń waniliowy 44 7 / 100
Ciastka owsiane 57 8 / 25
Czekolada gorzka 22 1 / 10
Czekolada mleczna 49 9 / 30
Sushi z łososiem 48 17 / 100
Pizza z serem mozzarella i sosem pomidorowym 60 34 / 230
Precelki solone 83 16 / 30
Popcorn 72 8 / 20
Orzeszki ziemne, solone 14 2 / 75

NAPOJE – ładunek glikemiczny tabela

Produkt Indeks glikemiczny Ładunek glikemiczny / porcja (g)
Coca-cola 63 25 / 250
Fanta pomarańczowa 68 23 / 250
Sok jabłkowy wyciskany 40 13 / 250
Sok pomarańczowy 52 12 / 250
Sok marchwiowy wyciskany 43 10 / 250
Sok żurawinowy Hortex 59 19 / 250
Sok pomidorowy Hortex 38 4 / 250

Bibliografia :

  1. American Diabetes Association. Clinical practice recommendations 2001. Position statement—nutrition recommendations and principles for people with diabetes mellitus. Diabetes Care 2001;24(suppl): S1–133.
  2. Jenkins DJ, Wolever TM, Taylor RH, et al. Glycemic index of foods: a physiological basis for carbohydrate exchange. Am J Clin Nutr 1981;34:362–6. 3. Jenkins DJ, Wolever TM, Collier
  3. Packer SC, Dornhurst A, Frost GS. The glycaemic index of a range of gluten-free foods. Diabet Med 2000;17:657–60
  4. https://dietly.pl/blog/indeks-glikemiczny-tabela/
  5. http://www.izz.waw.pl/strona-gowna/8-edukacja/eufic?start=20
  6. Sonia S, Witjaksono F, Ridwan R. Effect of cooling of cooked white rice on resistant starch content and glycemic response. Asia Pac J Clin Nutr. 2015;24(4):620-625. doi:10.6133/apjcn.2015.24.4.13/
https://dietly.pl/

Podobne artykuły