Blog

0

Dieta w chorobie Hashimoto – czego unikać, a co warto wprowadzić?

Zalecenia żywieniowe dla osób zmagających się z chorobą Hashimoto to obszar dietetyki, który obfituje w wiele niespójnych informacji. Z uwagi na zwiększające się zainteresowanie tym tematem, powstaje coraz więcej artykułów i poradników, lecz ze względu na ogromną różnorodność wskazówek, mnogość niepotwierdzonych hipotez i niezgodność prezentowanych założeń, osoby poszukujące odpowiedzi na pytanie „Jak powinna wyglądać dieta w chorobie Hashimoto?” mogą mieć duże trudności ze znalezieniem jednoznacznego wniosku.

Co znajdziesz w tym artykule?

Dziedzina nauki o żywieniu dostarcza nam nowych informacji każdego roku, co może wprawić niektórych w uczucie zagubienia. Aby pomóc w rozstrzygnięciu tego, które elementy naszej diety mają udowodniony wpływ na przebieg niedoczynności tarczycy Hashimoto, zasięgnęliśmy do aktualnych badań naukowych. W tym artykule rozwiewamy najczęściej pojawiające się dietetyczne wątpliwości. Jakie produkty należy wyeliminować po otrzymaniu diagnozy? Czym różni się choroba Hashimoto od innych zaburzeń pracy tarczycy? Jak zadbać o swoją codzienną dietę, aby wspomóc pracę tego gruczołu?

Zapraszamy do zapoznania się z naszymi przepisami: Dieta przy Hashimoto przepisy – posiłki 400 kcal

Czym jest choroba Hashimoto?

Tarczyca jest gruczołem odpowiedzialnym za syntezę hormonów takich jak trójjodotyronina (T3), tyroksyna (T4) i kalcytonina. To właśnie one pełnią w naszym organizmie bardzo ważne funkcje, między innymi wpływając na tempo metabolizmu oraz na gospodarkę wapniowo-fosforową. Zaburzenie pracy tego narządu może wiązać się z jego nadczynnością (nadmierną ilością wydzielanych hormonów) lub niedoczynnością (niedoborową produkcją hormonalną). W krajach rozwiniętych najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, która ma swoje podłoże w procesach autoimmunizacyjnych. Oznacza to, że jej przebieg wiąże się z wydzielaniem przez układ immunologiczny przeciwciał przeciwko białkom wytwarzanym przez tarczycę.

Czynnikami wpływającymi na zwiększenie prawdopodobieństwa wystąpienia tej choroby są między innymi:

  • predyspozycje genetyczne,
  • występowanie innych chorób autoimmunizacyjnych – np. cukrzycy typu I, choroby trzewnej,
  • płeć żeńska (u kobiet Hashimoto występuje około 10 razy częściej niż u mężczyzn),
  • wiek – zauważa się, że najczęściej diagnoza tej choroby stawiana jest u osób w wieku 30-50 lat,
  • duże nasilenie stresu.

Jak przebiega diagnostyka tej choroby?

Zazwyczaj pierwszym krokiem na drodze diagnostyki choroby Hashimoto jest konsultowanie z lekarzem występowania zauważanych symptomów. Częstymi objawami niedoczynności tarczycy związanymi z niedoborami hormonalnymi jest: przewlekłe zmęczenie, senność, niezamierzone zwiększenie masy ciała, obniżony nastrój, wypadanie włosów, pogorszenie stanu skóry, zaparcia i dyslipidemia. Diagnostyka rozpoczyna się zwykle od badania stężenia hormonu TSH (ang. Thyroid-stimulating hormone), który jest produkowany przez przysadkę mózgową w celu pobudzenia tarczycy do pracy.

W przypadku, gdy osiąga on zbyt duże wartości, to niezbędnym jest dodatkowe wykonanie badania hormonów syntetyzowanych przez komórki tarczycowe, czyli trójjodotyroninę i tyroksynę, aby sprawdzić, czy to ich niedobór jest sygnałem dla przysadki mózgowej do wzmożonej produkcji TSH. Dodatkowo w celu zdiagnozowania choroby Hashimoto wykonywane są badania poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych (anty-TPO, anty-TG) we krwi, które pomagają w stwierdzeniu tego, czy niedoczynność tarczycy ma podłoże autoimmunizacyjne. Często proponowane jest również wykonanie USG tarczycy w celu sprawdzenia jej budowy i ewentualnego potwierdzenia choroby Hashimoto.

Przy okazji wykonywania tych badań, warto rozważyć także dodatkowe, które pomogą nam w stałej kontroli naszego zdrowia, o czym pisaliśmy tutaj: Badaj się i ciesz się zdrowiem! O tym, dlaczego badania kontrolne pomagają nam żyć dłużej.

Photo by Nazim Zafri on Unsplash

Jakie leki są stosowane przy chorobie Hashimoto?

Choroba Hashimoto trwa przez całe życie i aktualnie nie ma terapii, która by to zmieniała. Leki stosowane przez osoby chore nie przywracają prawidłowej pracy tarczycy, ale dostarczają do organizmu hormony, które w fizjologicznych warunkach są produkowane przez ten gruczoł. Dzięki temu umożliwione jest uregulowanie ich stężeń, co wiąże się ze znacznym zmniejszeniem dolegliwości będących konsekwencją niedoczynności tarczycy. Leki stosowane w chorobie Hashimoto dostarczają organizmowi hormon – lewotyroksynę, którego dawka jest indywidualnie dostosowywana w zależności od wyników badań krwi, masy ciała, płci oraz wieku. Przepisany lek należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza, najczęściej przyjmuje się go każdego dnia. Z uwagi na mnogość czynników, które mogłyby zahamować wchłanianie lewotyroksyny, zaleca się sięgnięcie po tabletkę rano na 60 min przed pierwszym posiłkiem. Ten lek należy popijać wodą i unikać takich płynów jak kawa (przez min. 30 min po przyjęciu) oraz sok grejpfrutowy (przez około 3 h od połknięcia tabletki).

Co jeść przy Hashimoto, żeby schudnąć?

Przede wszystkim pierwszym krokiem do osiągnięcia prawidłowej masy ciała przy występującej chorobie Hashimoto powinno być rozpoczęcie farmakoterapii zgodnie z zaleceniami lekarza. Dzięki temu możliwym będzie uregulowanie poziomów hormonów tarczycowych, których niedobór objawia się ciągłym zmęczeniem i apatią. Przy takich objawach niezwykle trudno jest podejmować się zaplanowanej oraz spontanicznej aktywności fizycznej, co jest jednym z powodów zmniejszonego zapotrzebowania energetycznego wśród osób z nieleczoną chorobą Hashimoto. Kolejną przyczyną jest to, że hormony produkowane przez ten gruczoł pobudzają nasze tempo metabolizmu i ich niski poziom sprawia, że potrzebujemy przyjmować nieco mniej kilokalorii. Właśnie ze względu na ten fakt, niedobór hormonów tarczycy występujący przy Hashimoto sprzyja niezaplanowanemu wzrostowi masy ciała i jest niekiedy dużą przeszkodą na drodze jej redukcji.

Aby osiągnąć prawidłową wagę przy występującej chorobie Hashimoto, poza regularnym stosowaniem zaleconych przez lekarza leków, warto rozpocząć stosowanie diety o ujemnym bilansie energetycznym, czyli zawierającej mniej kilokalorii niż tego potrzebujemy do utrzymania aktualnej masy ciała. Postępy procesu odchudzania są przede wszystkim zależne właśnie od energetyczności codziennego jadłospisu, dlatego niezwykle ważnym jest prawidłowe obliczenie naszego zapotrzebowania. Aby tego dokonać należy policzyć swoją Podstawową Przemianę Materii (PPM) oraz Całkowitą Przemianą Materii (CPM).

W tym artykule znajdziecie pomocne w tym zakresie wzory: Jak obliczyć zapotrzebowanie energetyczne – wzory na PPM i CPM.

Photo by Brooke Lark on Unsplash

Dzięki znajomości tych liczb łatwiejszym będzie oszacowanie indywidualnej kaloryczności diety redukcyjnej. Przy jej doborze należy pamiętać, aby nie osiągała wartości poniżej naszej PPM, ponieważ zbyt niska energetyczność diety może nasilać niedoczynność tarczycy i sprzyjać wielu niedoborom pokarmowym. W celu określenia liczby kilokalorii niezbędniej do przebiegu efektywnej redukcji masy ciała należy odjąć od wartości CPM około 300 – 500 kcal.

Wprowadzenie w życie diety o określonej kaloryczności jest zwykle niełatwym zadaniem. Aby pomóc sobie w jego realizacji warto choćby przez pierwsze dni liczyć wartość energetyczną spożywanych posiłków. Taki sposób pomoże nam w rozszerzeniu wiedzy odnośnie tego jak duże powinny być nasze porcje i które produkty są prawdziwymi „bombami energetycznymi”. Dobrym rozwiązaniem jest także zasięgnięcie porady u dietetyka i zastosowanie obliczonego przez niego planu żywieniowego.

Rozwiązaniem, które aktualnie spotyka się z dużą popularnością, jest zamówienie diety z cateringu dietetycznego. Dzięki temu każdego dnia będziemy mieć pewność, że posiłki, które nam dostarczono mają prawidłową energetyczność. Dodatkowo podjęcie decyzji o zamówieniu diety pudełkowej pomoże nam zaoszczędzić wiele godzin tygodniowo, które zwykle poświęcamy na zakupy i gotowanie. Zyskamy wiele wolnych chwil, w czasie których łatwiej będzie o zmotywowanie się do aktywności fizycznej lub o odpoczynek od codziennych stresów. Co więcej, na polskim rynku coraz więcej cateringów dietetycznych ma w swojej ofercie wariant diety dla osób z niedoczynnością tarczycy, który bierze pod uwagę żywieniowe wytyczne przy tej chorobie.

Photo by Brooke Lark on Unsplash

Czego nie jeść przy Hashimoto?

Wśród wielu informacji w Internecie, dotyczących zalecanych eliminacji przy tej chorobie, łatwo jest o znalezienie takich, które się wzajemnie wykluczają. To, co w świetle aktualnych badań naukowych wydaje się być najważniejszą wskazówką dla osób cierpiących na Hashimoto związaną z wykluczeniami produktów żywnościowych jest znaczne ograniczenie źródeł substancji goitrogennych. Goitrogeny, zwane także związkami wolotwórczymi, mają zdolność do hamowania wchłaniania jodu w organizmie oraz pobudzają wydalanie tego pierwiastka. Efektem spożywania dużych ilości tych substancji może być niedobór jodu, który będzie skutkował pogłębieniem niedoczynności tarczycy. Aby tego uniknąć należy zwrócić uwagę na skład swojej diety i starać się eliminować najbogatsze źródła goitrogenów, czyli soję (i jej przetwory, np. tofu, mleko sojowe), brokuły, kalafior i warzywa kapustne. Ze względu na to, że te związki mają zdolność rozpuszczania się w wodzie, warto także wykluczyć z jadłospisu zupy przygotowywane na bazie tych warzyw. Korzyścią tej zdolności do rozpuszczania się w wodzie jest to, że przygotowywanie tych produktów poprzez gotowanie może zmniejszyć zawartość substancji wolotwórczych w końcowym daniu.

Czy eliminacja glutenu przy Hashimoto jest konieczna?

Niektórzy traktują chorobę Hashimoto jako bezwzględne przeciwwskazanie do spożywania glutenu, inni go ograniczają, a jeszcze inni nie obawiają się ich w diecie pomimo niedoczynności tarczycy. Które postępowanie ma swoje podłoże w badaniach naukowych? Na początku warto podkreślić, że wśród osób cierpiących na chorobę Hashimoto statystycznie 1 na 62 osoby choruje także na celiakię, co jest większą częstotliwością niż u ogólnej populacji (1 na 100 osób). W związku z tym rzeczywiście ryzyko występowania choroby, która jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do spożywania glutenu, jest większe u chorujących na Hashimoto i z tego względu ta grupa ludzi powinna rozważać badania diagnostyczne w tym kierunku, aby mieć pewność co do tego, jakich eliminacji należy się podjąć na stałe. Jednak sama diagnoza niedoczynności tarczycy o podłożu autoimmunizacyjnym nie jest podstawą do zalecania diety bezglutenowej.

Zgodnie ze wytycznymi POLSPENu (Grupy Ekspertów Sekcji Dietetyki Medycznej Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu) z 2018 roku, aktualnie brakuje dowodów naukowych, które byłyby podstawą do podejmowania eliminacji glutenu wśród osób z chorobą Hashimoto, o ile u pacjenta nie została zdiagnozowana celiakia lub nieceliakalna nadwrażliwość na gluten. Bezpodstawne wprowadzanie diety bezglutenowej przed dokonaniem badań może sprawić, że wyniki diagnostyki będą fałszywie ujemne nawet u osób chorujących na celiakię. Ponadto warto zaznaczyć, że część produktów będących źródłem glutenu ma korzystne właściwości zdrowotne – np. pełnoziarniste produkty zbożowe dostarczą nam sporej dawki błonnika pokarmowego, magnezu oraz witamin z grupy B.

O tym, kto powinien wprowadzić eliminację glutenu napisaliśmy w tym artykule: Kto powinien stosować dietę bezglutenową?

Photo by Kate Hliznitsova on Unsplash

Jakie produkty pomogą w uregulowaniu choroby Hashimoto?

Tarczyca jest gruczołem stosunkowo wrażliwym na różnorodne niedobory pokarmowe i z tego względu warto na co dzień dbać o to, aby nasz jadłospis był bogaty odżywczo oraz pokrywał nasze zapotrzebowania na niezbędne składniki.

Jod to pierwiastek konieczny w procesie syntezy hormonów tarczycy. Jego źródłami są owoce morza (np. krewetki, przegrzebki), ryby (np. sardynki, dorsz, łosoś, tuńczyk) i nabiał, jajka. Ze względu na to, że ze standardowych produktów żywieniowych niełatwo jest o pokrycie rekomendowanej podaży, w wielu krajach wprowadzono program wzbogacania soli kuchennej o jod. Sól jodowana to produkt, z którego obecnie korzysta około 71% światowej populacji. Warto podkreślić, że pomimo faktu, że ten pierwiastek jest niezbędny do prawidłowej pracy tarczycy, to należy unikać jego dodatkowej suplementacji, ponieważ konsekwencje jego nadmiaru mogą być zagrożeniem dla zdrowia. W wyniku nadmiernego stężenia jodu w organizmie może pojawić się tak zwany efekt Wolffa-Chainkoffa, czyli zaburzenie zdolności tarczycy do wychwytu tego pierwiastka, co skutkuje zahamowaniem pracy gruczołu tarczowego. 

Selen to mikroelement, który jest niezbędny do efektywnej produkcji hormonów przez tarczycę. Co ciekawe, tkanka tego narządu jest najbardziej wysycona selenem ze wszystkich tkanek w organizmie. Niedobór tego pierwiastka może pogłębiać niedoczynność tarczycy, dlatego przy występowaniu choroby Hashimoto należy szczególnie zwrócić uwagę na regularną podaż jego źródeł. Należą do nich orzechy brazylijskie, tuńczyk, ostrygi, pieczywo pełnoziarniste, mięso oraz grzyby. Warto zauważyć, że zawartość selenu w produktach żywnościowych zależy w głównej mierze od tego jak bardzo wysycona tym pierwiastkiem była gleba, na której wyhodowano dane rośliny lub na której rosła pasza dla zwierząt, dlatego niekiedy niełatwo jest o zapewnienie sobie prawidłowej podaży tego mikroelementu.

Żelazo to kolejny pierwiastek, którego niedobory mogą zaburzyć pracę tarczycy. Jego źródła nierzadko wprowadzają w zakłopotanie – znajdziemy go w dużych ilościach w czerwonym mięsie, czyli produkcie, którego ze względu na profil kwasów tłuszczowych, powinniśmy spożywać z umiarem. W takim razie jak w inny sposób zapewnić sobie prawidłową ilość żelaza w diecie przy jednoczesnym trzymaniu się ograniczania czerwonego mięsa? Możemy to zrobić poprzez wdrożenie do jadłospisu ryb, jaj, roślin strączkowych, orzechów i nasion. Roślinna forma żelaza jest w nieco mniejszym stopniu wchłaniana w naszym organizmie niż ta zwierzęca, dlatego dobrze jest wykorzystać sposoby, które poprawią jej biodostępność. Jednym z nich jest łączenie źródeł tego pierwiastka z witaminą C w tym samym posiłku. Przykładowo dobrym pomysłem będzie dodanie do potrawki z fasoli świeżej papryki, czy natki pietruszki. Z kolei do orzechów możemy dodać owocowe źródła witaminy C – np. kiwi, czy truskawki.

Ważnym aspektem przy chorobie Hashimoto jest również wprowadzenie do diety substancji wykazujących działanie przeciwzapalne. Jedną z nich są kwasy tłuszczowe omega-3, których regularna podaż sprzyja poprawie samopoczucia u osób dotkniętych tą chorobą oraz poprawia jej przebieg. Ich bogatymi źródłami są tłuste ryby morskie takie jak m.in.: łosoś, tuńczyk, makrela, halibut, śledź. Wśród roślinnych źródeł wyróżnia się siemię lniane, olej rzepakowy oraz orzechy włoskie.

Ciekawym zjawiskiem, którego powinni być świadome osoby dotknięte Hashimoto jest to, że ta choroba zwiększa ryzyko wystąpienia niedoborów witaminy D. W badaniach naukowych zauważono, że predysponuje do jej niższych poziomów w porównaniu do osób zdrowych, a nawet do osób z innymi rodzajami zaburzeń funkcjonowania tarczycy. Z uwagi na tę zależność warto sprawdzać swój poziom witaminy D we krwi, szczególnie w czasie zwiększonego ryzyka niedoborów, czyli w okresie jesienno-zimowym. Należy również pamiętać o wprowadzaniu i regularnym stosowaniu doustnej suplementacji od października do końca marca, zgodnie z rekomendacjami Instytutu Żywności i Żywienia dzienna dawka powinna wynosić 800 – 4000 IU w zależności od masy ciała.

Dokładne wskazówki związane z witaminą D znajdziecie w tych artykułach:

www.dietly.pl

Podobne artykuły